|
Kerkklok is het hoofddoekje van de christenen geworden
Nabeschouwing, samen met Eric van den Berg, 12-07-10
Vorige week werd ‘Wij luiden voor Oranje’ geïnitieerd door twee voetbalminnende katholieken uit gedeelde passie: katholiek zijn en voetbal. Het resultaat: honing en gal en verdeelde inzichten over de verhouding tussen kerk en samenleving.
 'Wat is jullie missie?' vroegen enkele twitteraars ons, zeer terecht. De actie #wijluidenvoororanje was een snel een-tweetje op Twitter na de overwinning van Oranje op Uruguay. Het idee ontstond om een geheel vrijblijvende oproep te doen aan katholieke en protestantse kerken de feestklokken te laten luiden, mocht Nederland de wereldbeker winnen. Vast geen oorspronkelijke gedachte, maar toch: we doen gewoon een oproep en we zien wel. Want dit is een uniek moment in de Nederlandse geschiedenis. De kerk is een onderdeel van de samenleving, net zoals voetbal dat is. Bovendien is het een positief bericht in een voor de kerk moeilijke tijd in diezelfde samenleving.
Net zoals bij de (door priester Anton ten Klooster geïnitieerde) samengestelde starterskit voor Wesley Sneijder, zorgde een buzz dat de klokkenluidactie zich verspreidde via Twitter naar de media. AD, Trouw, De Telegraaf en het NOS Journaal besteedden aandacht aan de oproep tot klokgelui.
Positieve reacties
In de dagen op weg naar de finale gingen mensen achter het initiatief staan. De Remonstrante Broederschap vond het een prachtig initiatief. Het bisdom Groningen-Leeuwarden steunde de oproep openlijk op hun website en we horen dat Bossche bisdommedewerkers sympathiseren. Nationale klokkenluider Harm Schilder vond een vrijwilliger die de klok van zijn Tilburgse kerk kon luiden. Uit Rome kregen we een mailtje dat de Friezenkerk zou meeluiden. Ook de initiatiefnemers van de kerkklokkenluidactie voor het klimaat sympathiseerden.
Negatieve reacties
De tegenstanders waren net zo talrijk als de voorstanders. Uit orthodoxe kringen, zowel katholiek als protestants, kregen we verwijten. Enkele daarvan:
“Wat een begrijpelijke en dwaze inval. Ook christenen deden destijds mee aan de volksverdwazing die in Rome werd gehouden. Totdat ze zelf in de arena werden gegooid. Denkt u nu echt dat u erbij hoort? U bent toch wel van zins ooit in een andere, niet door mensenhanden gemaakte wereld terecht te komen, wat maakt u zich druk over de huidige? Wat een dwaasheid.”
"Geen vuvuzela, dus ook geen kerkelijk gejengel"
“De klokken zijn bedoeld om mensen naar Gods huis te roepen voor de kerkdiensten. Een WK waarbij de spelers als goden worden vereerd is godslasterlijk en dus daar kan geen zegen op rusten. Bovendien is de zondag ingesteld om God te eren door middel van het houden van kerkdiensten. De wedstrijd zou alleen daarom al niet op zondag moeten worden gespeeld.”
“Voetbal is religie geworden. Voetballers als goden(zonen) die aanbeden worden door fanatici die kennelijk geen andere vulling in hun leven hebben dan brood en spelen. het Romeinse Rijk is er aan ten ondergegaan, Nederland zal dat, als er geen bekering tot God komt, dezelfde weg gaan.”
“De klokken zullen zondagmorgen en zondagavond de gemeente oproepen om deel te nemen aan de eredienst aan onze God en Schepper. In deze diensten zal wellicht worden gebeden voor het WK voetbal en het Nederlands elftal, maar niet op de manier zoals u dit voor ogen staat. Wij zullen bidden voor hen die zich overgeven aan de eredienst van koning voetbal, de god van de sport.”
Natuurlijk weet je dat er elke actie kritische tegenstemmen komen. In dit geval was er meer aan de hand. Er was verdeeldheid op een dieper niveau dan de actie zelf.
Calvinisme
Ten eerste is zeer veel ernst en zwaarte bij een lichte feestklok. We zijn het calvinisme nog niet kwijt in Nederland. Sommige christenen vinden blijkbaar dat er in het geloof geen plaats mag zijn voor verstrooiing, een lach en een traan of feestelijkheid, maar alleen een plek van strengheid, ascese, boete en een serieus gezicht. Naast vooral deze ernstige tone of voice valt bovenal de grote schroom op om het religieuze en het profane met elkaar te verbinden. Het bekende Paulijns idee 'wel in de wereld, maar niet van de wereld' spreekt hier heel duidelijk.
Moet je als kerk in de wereld zijn, of van de wereld? De tegenreacties bepleiten dat het profane voetbal niet te combineren is met het religieuze gebeier. We kennen al tweeduizend jaar gelovigen die zich uit de wereld terugtrekken om zich geheel en al op God te richten, van de oude woestijnskluizenaars tot de contemplatieve ordes en congregaties helemaal door tot de sterk in zichzelf gekeerde streng-protestantse gemeentes. Daar is Koning Voetbal niet aanwezig.
Mogelijk kan dat worden gezien als een gevolg van voortschrijdende secularisatie van de maatschappelijke structuren en de kerkelijke reacties daarop, dat die wereld niet meer de wereld van de kerk is. De kerk trekt zich dan verder terug in haar schulp.Daarnaast zijn er christenen die geloof en leven bij elkaar willen houden. Het religieuze als onderdeel van de samenleving. Zij bepleiten een vanzelfsprekende aanwezigheid in de scholen, de ziekenhuizen, de gevangenissen, op straat, in de kroeg en op het plein. Het luiden van de klokken voor Oranje is een vorm bij die hierbij aansluit.
Kerk als hoofddoekje
Maar als je een kerkklok luidt, dan klinkt die niet alleen in je eigen kerk. Je bereikt met het gebeier christenen en niet-christenen. De kerkklok is een symbool geworden, zoals het hoofddoekje in het islamdebat. Mag je een klok vroeg luiden, of niet? Mag je een klok luiden voor profane doelen? Als een kerkklok een strict liturgische functie heeft, zou je de seculiere wereld daarmee niet mee lastig moeten vallen, zodat mensen uit kunnen slapen zonder ‘kerkelijk gejengel’. Als een kerkklok echter ook weerklinkt als christelijke stem in de wereld, dan moet je ook kunnen overwegen de kerk voor seculiere doeleinden te gebruiken. En, laten we eerlijk zijn. Dat laatste gebeurt natuurlijk al: het carillion tijdens het winkelen, de tijdsaanduiding en rouw- of feestklokken bij koninklijke levensmomenten.
Hoe sterker sommigen de nadruk leggen op inkeer naar binnen, hoe sterker zij feitelijk onderhevig zijn aan de tijdgeest die zij juist zo zwaar bevechten. Door het luiden voor Oranje kan iedereen juist laten zien dat gelovigen zich (juist als gelovigen) niet laten wegstoppen in een grijze kerk op zondagmorgen. Is de kerk alleen voor zondag, of voor de hele week?
Lachtende Jezus
Uiteindelijk deden de reacties ons denken aan Umberto Eco’s In de naam van de roos. In dat boek vernietigt een fanatieke monnik een onvervangbare, unieke bibliotheek om te voorkomen dat een boek gevonden wordt dat aan zou tonen dat Jezus wel degelijk gelachen zou hebben. Natuurlijk staat er nergens expliciet in het Nieuwe Testament dat Jezus gelachen heeft, waar Hij wel andere emoties als verdriet, woede en eenzaamheid kent. Tegelijkertijd kunnen we constateren dat Jezus wel iets van een 'partyganger' was: Hij trekt van feestje naar feestje, te beginnen bij het grote huwelijksfeest te Cana om het profane naar het religieuze te trekken. Natuurlijk was Jezus niet alleen bij die feestjes om te lachen en te feesten, maar Hij zal zeker niet als een ongeïnteresseerde asceet in een hoekje van de kamer hebben gezeten.
Bron: Deze 'nabeschouwing' is gepubliceerd op Isidorusweb.nl en op de actiesite wijluidenvoororanje.
Foto: De 'Jesus buddy' uit de film Dogma, aan te bevelen voor iedereen die vindt dat Jezus wél heeft gelachen.
...
|
